Πηγή Εικόνας: wea.org
Άρτεμις Κώστα: Φοιτήτρια Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης (ΕΚΠΑ)
Το περιβαλλοντικό δίκαιο στην Ελλάδα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κλάδους του δημοσίου δικαίου, καθώς ρυθμίζει τη σχέση μεταξύ της ανθρώπινης δραστηριότητας και της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Η συνταγματική του κατοχύρωση απορρέει από το άρθρο 24 του Συντάγματος, το οποίο επιβάλλει στο κράτος την υποχρέωση διαφύλαξης του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, με γνώμονα την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης και την προστασία των μελλοντικών γενεών. Παράλληλα, το ελληνικό περιβαλλοντικό δίκαιο επηρεάζεται σημαντικά από το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις διεθνείς συμβάσεις που έχει κυρώσει η χώρα, δημιουργώντας ένα ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο προστασίας των φυσικών πόρων, των δασών, της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων.
Τα τελευταία χρόνια, η περιβαλλοντική προστασία έχει αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα εξαιτίας των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης, οι οποίες γίνονται ολοένα και πιο αισθητές και στην Ελλάδα. Οι εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές, οι ακραίες πλημμύρες και η απώλεια πολύτιμων φυσικών οικοσυστημάτων ανέδειξαν την ανάγκη μετάβασης από ένα μοντέλο αντιμετώπισης των καταστροφών σε ένα μοντέλο πρόληψης και περιβαλλοντικής ανθεκτικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν υλοποιηθεί ορισμένα από τα μεγαλύτερα έργα περιβαλλοντικής προστασίας των τελευταίων δεκαετιών, τα οποία επικεντρώνονται κυρίως στη δασοπροστασία, τις αναδασώσεις και τη διατήρηση των προστατευόμενων περιοχών της χώρας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα AntiNero, το οποίο ξεκίνησε το 2022 και αποτελεί τη μεγαλύτερη οργανωμένη παρέμβαση πρόληψης δασικών πυρκαγιών που έχει πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα. Μέσω του προγράμματος πραγματοποιούνται εκτεταμένοι καθαρισμοί δασών, απομακρύνεται η συσσωρευμένη καύσιμη ύλη δεκαετιών, συντηρείται το δασικό οδικό δίκτυο και δημιουργούνται αντιπυρικές ζώνες σε δασικές εκτάσεις ολόκληρης της χώρας. Οι παρεμβάσεις αυτές έχουν ως στόχο όχι μόνο την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές αλλά και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων απέναντι στις σύγχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις. Μέχρι το τέλος του 2024, τα έργα δασοπροστασίας, αναδάσωσης, αντιπλημμυρικής προστασίας και ορεινής υδρονομίας που έχουν υλοποιηθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη υπερβαίνουν συνολικά τα 750 εκατομμύρια ευρώ, γεγονός που καταδεικνύει την ιδιαίτερη έμφαση που δίνεται πλέον στην πρόληψη και όχι αποκλειστικά στην αποκατάσταση των ζημιών.
Παράλληλα, το πρόγραμμα AntiNero III, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό που υπερβαίνει τα 520 εκατομμύρια ευρώ και περιλαμβάνει δράσεις διαχείρισης της δασικής βιομάζας, εκπόνηση διαχειριστικών μελετών και εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων πρόληψης για τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης μεγάλων δασικών πυρκαγιών. Το πρόγραμμα εκτείνεται σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια και φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα πιο αποτελεσματικό και διαχρονικό σύστημα προστασίας των δασικών οικοσυστημάτων της χώρας.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι και οι δράσεις που αφορούν τις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, οι οποίες καλύπτουν περίπου το 30% της ελληνικής επικράτειας. Μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων και εθνικών πρωτοβουλιών εφαρμόζονται μέτρα για την προστασία απειλούμενων ειδών χλωρίδας και πανίδας, τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και την παρακολούθηση της κατάστασης των οικοσυστημάτων. Η προστασία της βιοποικιλότητας συνιστά πλέον θεμελιώδη πυλώνα του περιβαλλοντικού δικαίου, καθώς η διατήρηση των φυσικών πόρων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το πρόγραμμα LIFE-IP 4 NATURA, το οποίο συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα έργα περιβαλλοντικής προστασίας που έχουν υλοποιηθεί στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την ανάπτυξη συστημάτων παρακολούθησης της βιοποικιλότητας, την εκπόνηση σχεδίων διαχείρισης για τις προστατευόμενες περιοχές, την εφαρμογή μέτρων διατήρησης οικοτόπων και την ενίσχυση της περιβαλλοντικής ενημέρωσης των πολιτών. Η εφαρμογή του αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών θεσμών για την αποτελεσματικότερη προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Το περιβαλλοντικό δίκαιο στην Ελλάδα δεν περιορίζεται, πλέον, μόνο στη θέσπιση κανόνων και απαγορεύσεων. Αντιθέτως, εξελίσσεται σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πρόληψης, διαχείρισης και αποκατάστασης περιβαλλοντικών ζημιών, το οποίο συνδυάζει την οικονομική ανάπτυξη με τη βιώσιμη αξιοποίηση των φυσικών πόρων. Οι σημαντικές επενδύσεις που πραγματοποιούνται τα τελευταία χρόνια σε έργα δασοπροστασίας, αναδασώσεων και προστασίας της βιοποικιλότητας αποτυπώνουν τη σταδιακή μετάβαση σε μία πιο σύγχρονη και προληπτική περιβαλλοντική πολιτική.
Η αποτελεσματική εφαρμογή του περιβαλλοντικού δικαίου προϋποθέτει τη διαρκή προσαρμογή του στις νέες προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και τη συνέχιση των επενδύσεων σε έργα περιβαλλοντικής προστασίας. Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος δεν αποτελεί μόνο συνταγματική υποχρέωση αλλά και αναγκαία προϋπόθεση για την κοινωνική ευημερία και τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας, καθιστώντας το περιβαλλοντικό δίκαιο έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες του σύγχρονου ελληνικού κράτους.