Πηγή Εικόνας: Karolinska Institutet
Ζέτα Κιοφεντζόγλου: Φοιτήτρια Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης (ΕΚΠΑ)
Σε έναν κόσμο που ασχολείται καθημερινά και επανειλημμένα με την Τεχνητή Νοημοσύνη, η Ανθρώπινη Νοημοσύνη δοκιμάζεται συνεχώς. Η υπερκατανάλωση περιεχομένου χαμηλής ποιότητας συμβάλλει στο φαινόμενο brainrot, ένα φαινόμενο που ακούμε συνέχεια στο διαδίκτυο, στην καθομιλουμένη και ως παράδοξο, σε πλατφόρμες που το προωθούν. Τι είναι το brainrot; Η ακριβής ελληνική μετάφραση συναντάται στην έννοια “σήψη εγκεφάλου” , ενώ ουσιαστικά συνοψίζει την επιρροή που έχει η συνεχής κατανάλωση περιεχομένου στο διαδίκτυο στην ανθρώπινη πνευματική, ψυχολογική αλλά και σωματική υπόσταση. Ενώ ο όρος είναι κοινός, συχνά αρνούμαστε να αναρωτηθούμε και πόσο μάλλον να αναγνωρίσουμε πως η τεχνολογία μας επηρεάζει πλέον χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Σαφώς, ειδικά οι νεότερες γενιές, έχουμε εντάξει την τεχνολογία εξ ολοκλήρου στις ζωές μας καθώς πλέον σχεδόν όλες οι διαδικασίες γίνονται μέσω των συσκευών μας, από την επικοινωνία και την ενημέρωση, έως την έκδοση εγγράφων μέσω πλατφορμών του κράτους. Αυτή λοιπόν, η συνήθεια έχει ως αποτέλεσμα τόσο να βασιζόμαστε στις πλατφόρμες που διευκολύνουν την καθημερινότητα μας , όσο και να μην σκεφτόμαστε πλέον παραγωγικά καθώς κάποιο εξειδικευμένο εργαλείο σκέφτεται και ενεργεί εκ μέρους μας, ειδικά σε περιπτώσεις στις οποίες εμείς αδυνατούμε.
Και εδώ εμφανίζεται το brainrot. Η χρόνια χρήση οδηγεί τον εγκέφαλο μας στην πλήρη απραξία καθώς ένα από τα συμπτώματά του είναι η έλλειψη σκέψης, γνήσιας και γρήγορης, την οποία πολλοί από εμάς αρνούμαστε να παραδεχτούμε ότι έχουμε αποκτήσει ως χαρακτηριστικό. Αναπαράγουμε ιδέες τις οποίες έχουμε αποκομίσει ως απόρροια των διαφόρων κειμένων που διαβάζουμε στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ), χωρίς να τις εξετάσουμε περαιτέρω ή να τις διασταυρώσουμε προκειμένου να εξετάσουμε την εγκυρότητα και την γνησιότητα τους. Ο εγκέφαλος μας δεν είναι δημιουργημένος για να διαχειριστεί την τόση ποσότητα πληροφορίας η οποία μάλιστα καταναλώνεται και τάχιστα, επομένως την δέχεται παθητικά και σιγά σιγά ατονεί.
Μια από τις άλλες επιπτώσεις του brainrot αποτελεί και η διάσπαση προσοχής, ένα φαινόμενο πλέον διαδεδομένο στις νέες γενιές. Τα γρήγορα βίντεο, η έτοιμη (και συχνά ανούσια) γνώση που παρέχεται διάχυτη από πλατφόρμες όπως το Tik Tok, καθιστούν δύσκολη την συγκέντρωση των ατόμων σε διαδικασίες κυρίως πρακτικές, λόγω της έλλειψης αφοσίωσης σε αυτές. Κοινώς, οι χρήστες των ΜΚΔ που αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στο λεγόμενο “σκρολάρισμα”, υποβοηθούν στην απελευθέρωση μικρών δόσεων ντοπαμίνης, ξεγελώντας τον εγκέφαλο τους. Φυσικά όμως η υποτιθέμενη αυτή ντοπαμίνη πέφτει γρήγορα και οδηγεί το άτομο στην άμεση αναζήτηση της ξανά και ξανά μέχρι να νιώσει ικανοποιημένο.
Η διάσπαση προσοχής όμως δεν είναι η μόνη επίπτωση του φαινομένου. Έρευνες του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής αποκαλύπτουν την μείωση της φαιάς ουσίας του εγκεφάλου και πιο συγκεκριμένα του προμετωπιαίου φλοιού. Ο τελευταίος αποτελεί καίριο σημείο και σχετίζεται άμεσα με την λήψη αποφάσεων, την λογική σκέψη και την χαλιναγώγηση της παρορμητικής συμπεριφοράς του ατόμου. Το brainrot καταδικάζει σε μείωση της φαιάς ουσίας σε χρόνιους χρήστες των ψηφιακών μέσων που λειτουργούν πλέον παθητικά και οδηγούνται σε γνωστικές διαταραχές μετέπειτα στη ζωή τους.
Γιατί όμως η εξάρτηση αυτή είναι τόσο έντονη; Η απάντηση βρίσκεται στο γεγονός ότι έχουμε αφήσει πίσω μας την έννοια της πλήξης. Όταν έχουμε ελεύθερο χρόνο και βιώνουμε έντονο συναίσθημα νωθρότητας, δεν καταγινόμαστε με κάποια δραστηριότητα που προσφέρει αργή, σταθερή, ποιοτική ντοπαμίνη και ευχαρίστηση αλλά αναζητούμε μια πιο εύκολη δίοδο. Σαφώς, το γεγονός ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έχουν σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να καταναλώνουμε τη μέγιστη δυνατή ποσότητα πληροφορίας, δεν στέκεται αρωγός στην άμεση απεξάρτηση από αυτές. Ψάχνουμε συνέχεια το επόμενο βίντεο που θα μας δώσει ευχαρίστηση ενώ ο αλγόριθμος χρησιμοποιεί τα ήδη υπάρχοντα δεδομένα που του παρέχουμε απλόχερα και ακούσια (μέσω αλληλεπιδράσεων όπως τα likes ή τα shares) για να μας εμφανίσει καινούργια με τα οποία θα ταυτιστούμε, θα γελάσουμε ή θα μας δημιουργηθούν άλλα έντονα συναισθήματα. Νιώθουμε επομένως ευχαριστημένοι με το περιεχόμενο των πλατφορμών και συνεχίζουμε να τις χρησιμοποιούμε.
Ποιό είναι το παράδοξο του brainrot όμως; Αντιλαμβανόμενοι την εξάρτηση μας από τα ΜΚΔ επινοήσαμε μια έννοια που την περιγράφει γλαφυρά, κι όμως αδυνατούμε να σταματήσουμε αυτή την καταστροφική συνήθεια. Παρακολουθούμε συνέχεια βίντεο με το πώς να απαλλαγούμε από αυτή, καταναλώνοντας περαιτέρω πληροφορία και ουσιαστικά επαναλαμβάνοντας το μοτίβο της. Η τάση αυτή περιγράφεται τέλεια μέσω του Ουροβόρου Όφεως, ενός φιδιού το οποίο καταβροχθίζει την ουρά του καταστρέφοντας την ολοσχερώς, ενώ ταυτόχρονα τρέφεται από αυτή, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο αυτοκαταστροφής και επιβίωσης.
Είμαστε λοιπόν σύγχρονοι ψηφιακοί ουροβόροι, οι οποίοι γνωρίζουμε τις επιπτώσεις της εξάρτησης μας αλλά συνεχίζουμε να την τρέφουμε καθημερινά. Έχουμε όμως την δυνατότητα να αλλάξουμε τις συνήθειες μας και να αποτρέψουμε την τεχνολογία να εισχωρήσει βαθιά στην πνευματική μας υπόσταση. Καταρχάς υπάρχουν τα αυτονόητα βήματα προς την ψηφιακή αποδέσμευση. Πρώτο, πιο σημαντικό και άμεσο αποτελεί η αποτοξίνωση. Η χρήση των εν λόγω πλατφορμών μπορεί να περιοριστεί με την αντικατάσταση τους με κάποια άλλη συνήθεια η οποία δεν παρουσιάζει αρνητικές επιπτώσεις για τον εγκέφαλο αλλά προσφέρει ντοπαμίνη σε μακροχρόνιο βαθμό. Έτσι, όσο δαπανούμε χρόνο μακριά από ψηφιακές δραστηριότητες , λαμβάνουμε την ικανοποίηση της δημιουργικότητας και της ανακούφισης, οι οποίες εκτός από βιολογική αναζωογόνηση, προσφέρουν και πνευματική-ψυχολογική ανάπαυση.
Εννοείται πως υπάρχουν και άλλοι τρόποι να περιοριστεί το brainrot, και σχετίζονται με τον επαναπροσδιορισμό της χρήσης του κινητού τηλεφώνου (και άλλων συσκευών) από μέσο ψυχαγωγίας, κίβδηλης χαλάρωσης και αποκλειστικής πηγής γνώσεων, απλώς σε εργαλείο επικοινωνίας και ενημέρωσης. Εξυπηρετούνται λοιπόν οι βασικές ανάγκες του ατόμου και δημιουργείται μια σταδιακή αντικατάσταση της ψηφιακής ρουτίνας χωρίς να περιορίζεται η κοινωνική ζωή του. Ενθαρρύνεται ταυτόχρονα να χρησιμοποιήσει ξανά την κριτική του σκέψη σε ζητήματα της καθημερινότητας του χωρίς να ψάχνει αυτόματα απάντηση στους αλγόριθμους της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Έχοντας πλέον μια υποτυπώδη εικόνα για το brainrot, μπορούμε να αναρωτηθούμε κατά πόσο ο τρόπος σκέψης μας ατονεί και πιθανώς δεν είμαστε σε θέση πλέον να λειτουργήσουμε τόσο αποδοτικά όσο πριν. Ο εγκέφαλος μας δεν έχει δημιουργηθεί με σκοπό να καταναλώνει τάχιστα την τόση αφθονία πληροφοριών που παρέχεται μέσω των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης αλλά για να αποδίδει τα μέγιστα σε κατάσταση ηρεμίας, αφοσίωσης και συνέπειας σε διαδικασίες μακριά από μια περιοριστική οθόνη. Εφόσον πλέον καλούμαστε να επιλέξουμε μια ζωή μακριά από τον βομβαρδισμό πληροφοριών, ας απαντήσουμε θετικά.