Άγγελος Γεώργιος Χριστούλης: Φοιτητής ΕΚΠΑ
Ο Πόλεμος των Έξι Ημερών του 1967 αποτέλεσε τον τρίτο αραβοϊσραηλινό πόλεμο. Οι κύριες αντιμαχόμενες πλευρές ήταν το Ισραήλ από τη μία και η Αίγυπτος, η Ιορδανία και η Συρία από την άλλη, ενώ στρατιωτική υποστήριξη παρείχαν και άλλες αραβικές χώρες, όπως το Ιράκ.
ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΑΙΤΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Η Αίγυπτος υπό το καθεστώς του Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ ακολουθούσε έντονα αντιδυτική και παναραβική πολιτική και είχε αναπτύξει στενή στρατιωτική και πολιτική σχέση με τη Σοβιετική Ένωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η Κρίση του Σουέζ το 1956. Παράλληλα, το Ισραήλ αποτελούσε βασικό αντίπαλο της αιγυπτιακής ηγεσίας και σύμβολο της αραβοϊσραηλινής αντιπαράθεσης.
Τον Μάιο του 1967 ο Νάσερ απαίτησε την αποχώρηση της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (UNEF) από τη Χερσόνησο του Σινά, η οποία είχε εγκατασταθεί εκεί μετά την Κρίση του Σουέζ. Παράλληλα, έκλεισε τα Στενά του Τιράν στην ισραηλινή ναυσιπλοΐα, επιβάλλοντας ουσιαστικά αποκλεισμό της πρόσβασης του Ισραήλ στην Ερυθρά Θάλασσα. Η εξέλιξη αυτή θεωρήθηκε από την ισραηλινή ηγεσία ιδιαίτερα σοβαρή απειλή.
Στα σύνορα του Ισραήλ με τη Συρία η κατάσταση ήταν εξίσου τεταμένη. Οι συριακές δυνάμεις βομβάρδιζαν ισραηλινούς οικισμούς από τα Υψώματα του Γκολάν, ενώ οι συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών είχαν ενταθεί ήδη από τους προηγούμενους μήνες. Παράλληλα, υπήρχαν σοβαρές διαφωνίες σχετικά με τα υδάτινα έργα και την αξιοποίηση των υδάτων του Ιορδάνη ποταμού.
Η πολεμική σύρραξη φαινόταν πλέον όλο και πιο πιθανή και η Μέση Ανατολή βάδιζε προς έναν πόλεμο που θα άλλαζε δραματικά την ισορροπία ισχύος στην περιοχή.
Ο ΠΟΛΕΜΟΣ
Το Ισραήλ γνώριζε καλύτερα από όλους πως σε έναν πόλεμο μεγάλης διάρκειας θα αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα. Ήταν περικυκλωμένο από εχθρικά κράτη και έπρεπε να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα πολλαπλά μέτωπα, ενώ υπήρχε και ο φόβος μιας ιορδανικής επίθεσης από ανατολάς.
Η αιγυπτιακή αεροπορία ήταν αριθμητικά μεγαλύτερη από την ισραηλινή και διέθετε μεγάλο αριθμό σοβιετικών αεροσκαφών. Το Ισραήλ, επομένως, αντιλαμβανόταν ότι η διατήρηση της αεροπορικής του υπεροχής ήταν ζωτικής σημασίας για την επιβίωσή του.
Την 5η Ιουνίου 1967, η ισραηλινή αεροπορία εξαπέλυσε αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον των αιγυπτιακών αεροπορικών βάσεων, στο πλαίσιο της Επιχείρησης Moked (Focus). Το προληπτικό αυτό χτύπημα είχε τεράστια επιτυχία, καθώς μέσα σε λίγες ώρες καταστράφηκε μεγάλο μέρος της αιγυπτιακής αεροπορίας, κυρίως ενώ τα αεροσκάφη βρίσκονταν ακόμη στο έδαφος. Το Ισραήλ απέκτησε έτσι αποφασιστική αεροπορική υπεροχή, γεγονός που επέτρεψε στον στρατό ξηράς να προχωρήσει με μεγάλη ταχύτητα στο Σινά.
Οι ισραηλινές τεθωρακισμένες μονάδες διέσπασαν τις αιγυπτιακές γραμμές και προχώρησαν βαθιά μέσα στη Χερσόνησο του Σινά, ενώ ο αιγυπτιακός στρατός άρχισε να υποχωρεί. Στις 8 Ιουνίου η Αίγυπτος αποδέχθηκε την κατάπαυση του πυρός. Την επόμενη ημέρα ο Νάσερ ανακοίνωσε την παραίτησή του, όμως μετά τις μαζικές διαδηλώσεις υποστήριξης προς το πρόσωπό του ανακάλεσε την απόφασή του.
Στο μέτωπο της Δυτικής Όχθης, ο βασιλιάς Χουσεΐν της Ιορδανίας, έχοντας λάβει αιγυπτιακές αναφορές για δήθεν μεγάλες επιτυχίες εναντίον του Ισραήλ, αποφάσισε τελικά να εμπλακεί στον πόλεμο. Οι ιορδανικές δυνάμεις άρχισαν να βομβαρδίζουν ισραηλινές θέσεις, μεταξύ άλλων και στη Δυτική Ιερουσαλήμ.
Ο Μοσέ Νταγιάν, υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, είχε αρχικά επιφυλάξεις για την κατάληψη της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, καθώς η ισραηλινή ηγεσία επιθυμούσε να περιορίσει το μέτωπο με την Ιορδανία. Ωστόσο, μετά την ιορδανική επίθεση, ο ισραηλινός στρατός πέρασε στην αντεπίθεση.
Για ακόμη μία φορά, η ισραηλινή αεροπορική υπεροχή έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Στις 7 Ιουνίου οι ισραηλινές δυνάμεις κατέλαβαν την Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήμ. Μετά από 2000 χρόνια το Τείχος των Δακρύων περνάει ξανά υπό εβραϊκή κυριαρχία, αποτελώντας ένα από τα πιο συμβολικά γεγονότα ολόκληρου του πολέμου. Στις 8 Ιουνίου Ισραήλ και Ιορδανία αποδέχθηκαν την κατάπαυση του πυρός του ΟΗΕ.
Στο μέτωπο των Υψωμάτων του Γκολάν, οι συριακές δυνάμεις βομβάρδιζαν ισραηλινούς οικισμούς και κιμπούτς. Αρχικά η ισραηλινή ηγεσία δίσταζε να επιτεθεί στη Συρία, καθώς τα Υψώματα του Γκολάν αποτελούσαν εξαιρετικά δύσκολο στρατιωτικό στόχο και μια επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει μεγάλες απώλειες.
Στις 9 Ιουνίου, όμως, το Ισραήλ εξαπέλυσε επίθεση εναντίον των συριακών θέσεων. Οι ισραηλινές δυνάμεις κατάφεραν, παρά το δύσκολο έδαφος, να διασπάσουν τις συριακές γραμμές άμυνας. Καθοριστικό ρόλο είχε παίξει ήδη από τα προηγούμενα χρόνια η ισραηλινή κατασκοπεία. Ιδιαίτερα σημαντικές ήταν οι πληροφορίες που είχε συγκεντρώσει ο Ελί Κοέν, ο οποίος είχε διεισδύσει βαθιά στον συριακό στρατιωτικό και πολιτικό μηχανισμό πριν συλληφθεί και εκτελεστεί το 1965.
Μέχρι τις 10 Ιουνίου τα Υψώματα του Γκολάν είχαν περάσει υπό ισραηλινό στρατιωτικό έλεγχο και ο πόλεμος έφτασε στο τέλος του.
ΓΙΑΤΙ ΚΕΡΔΙΣΕ ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ;
Η ισραηλινή νίκη δεν οφειλόταν αποκλειστικά στην τεχνολογική ή αριθμητική υπεροχή. Το σημαντικότερο πλεονέκτημα ήταν η ικανότητα του Ισραήλ να συγκεντρώνει τις δυνάμεις του στο αποφασιστικό σημείο και να μεταφέρει γρήγορα τις μονάδες του από το ένα μέτωπο στο άλλο. Η καταστροφή της αιγυπτιακής αεροπορίας τις πρώτες ώρες του πολέμου έδωσε στο Ισραήλ τον έλεγχο του αέρα και επέτρεψε στις χερσαίες δυνάμεις να επιχειρούν με πολύ μεγαλύτερη ελευθερία.
Παράλληλα, ο ισραηλινός στρατός διέθετε αποτελεσματική διοίκηση, καλά εκπαιδευμένα πληρώματα αρμάτων και σημαντική πολεμική εμπειρία από τις προηγούμενες αραβοϊσραηλινές συγκρούσεις. Αντίθετα, οι αραβικοί στρατοί αντιμετώπιζαν προβλήματα συντονισμού, επικοινωνιών και κοινής διοίκησης. Η Αίγυπτος, η Ιορδανία και η Συρία δεν πολεμούσαν ως ένας ενιαίος στρατός, αλλά ως ξεχωριστές δυνάμεις με διαφορετικές διοικήσεις και στρατηγικούς στόχους.
Η ισραηλινή στρατηγική βασίστηκε επομένως στην ταχύτητα, στον αιφνιδιασμό και στη συγκέντρωση ισχύος. Η αρχική αεροπορική επιτυχία μετατράπηκε μέσα σε λίγες ημέρες σε αποφασιστική χερσαία νίκη. Η ταχύτητα με την οποία το Ισραήλ κατέστρεψε την αιγυπτιακή αεροπορία, διέσπασε τις αιγυπτιακές γραμμές στο Σινά, κατέλαβε την Ανατολική Ιερουσαλήμ και στη συνέχεια επιτέθηκε στα Υψώματα του Γκολάν εξηγεί γιατί ο Πόλεμος των Έξι Ημερών θεωρείται ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα ταχύτατου πολέμου του 20ού αιώνα.
Η ΛΗΞΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Ο πόλεμος τελειώνει στις 10 Ιουνίου με συντριπτική νίκη του Ισραήλ και στα τρία κύρια πολεμικά μέτωπα. Το Ισραήλ κατέλαβε τη Χερσόνησο του Σινά και τη Λωρίδα της Γάζας από την Αίγυπτο, τη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ από την Ιορδανία και τα Υψώματα του Γκολάν από τη Συρία. Με τον τρόπο αυτό περίπου τριπλασίασε την έκταση των εδαφών που έλεγχε.
Ο πόλεμος προκάλεσε επίσης ένα νέο τεράστιο κύμα προσφύγων και εκτοπισμένων. Εκατοντάδες χιλιάδες Παλαιστίνιοι εγκατέλειψαν τη Δυτική Όχθη και τη Γάζα, ενώ δεκάδες χιλιάδες Σύριοι εγκατέλειψαν τα Υψώματα του Γκολάν.
Το Σινά συμφωνήθηκε να επιστραφεί στην Αίγυπτο με τη Συνθήκη Ειρήνης του 1979 και η πλήρης ισραηλινή αποχώρηση ολοκληρώθηκε το 1982. Αντίθετα, η Δυτική Όχθη και η Ανατολική Ιερουσαλήμ παρέμειναν υπό ισραηλινό έλεγχο. Η Λωρίδα της Γάζας παρέμεινε επίσης υπό ισραηλινή κατοχή μέχρι την ισραηλινή αποχώρηση του 2005.
Το 1981 το Ισραήλ επέκτεινε την ισραηλινή νομοθεσία στα Υψώματα του Γκολάν, κίνηση που αντιμετωπίστηκε διεθνώς ως προσάρτηση και δεν αναγνωρίστηκε από τη διεθνή κοινότητα. Στην Ανατολική Ιερουσαλήμ οι Παλαιστίνιοι κάτοικοι απέκτησαν καθεστώς μόνιμου κατοίκου και μπορούσαν να υποβάλουν αίτηση για ισραηλινή υπηκοότητα, χωρίς όμως να υπάρξει μαζική αυτόματη χορήγησή της.
ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ
Η ισραηλινή νίκη όμως αποδείχθηκε δίκοπο μαχαίρι. Η κατάληψη της Δυτικής Όχθης, της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, της Λωρίδας της Γάζας και των Υψωμάτων του Γκολάν δημιούργησε μια νέα πραγματικότητα για το Ισραήλ, το οποίο πλέον έλεγχε τεράστιες στρατηγικές περιοχές αλλά και εκατομμύρια Άραβες κατοίκους. Η σύγκρουση δεν είχε τελειώσει· αντίθετα, είχε εισέλθει σε μια νέα και ακόμη πιο σύνθετη φάση.
Η ήττα των αραβικών κρατών προκάλεσε βαθύ πολιτικό και ψυχολογικό σοκ στον αραβικό κόσμο και ενίσχυσε την παλαιστινιακή εθνική ταυτότητα. Παράλληλα, τα εδάφη που καταλήφθηκαν το 1967 αποτέλεσαν έκτοτε τον πυρήνα της ισραηλινοπαλαιστινιακής διαμάχης και επηρέασαν καθοριστικά όλες τις μεταγενέστερες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Οι ανθρώπινες απώλειες ήταν τεράστιες. Το Ισραήλ έχασε περίπου 800 στρατιώτες, ενώ οι αραβικές απώλειες ήταν πολλαπλάσιες, με τις εκτιμήσεις να ξεπερνούν συνολικά τις 15.000 νεκρούς. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ισραηλινού στρατού ήταν επίσης η υποχρεωτική στρατιωτική υπηρεσία των γυναικών, αν και η πλειονότητά τους δεν υπηρετούσε σε μάχιμες μονάδες πρώτης γραμμής.
Ο Πόλεμος των Έξι Ημερών αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα ταχύτατου πολέμου συνδυασμένων επιχειρήσεων: η καταστροφή της εχθρικής αεροπορίας, η αεροπορική υπεροχή, η ταχεία χρήση τεθωρακισμένων και η συγκέντρωση δυνάμεων στα κρίσιμα σημεία επέτρεψαν στο Ισραήλ να συντρίψει μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα τρεις αραβικούς στρατούς και να μετατρέψει ριζικά τον γεωπολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής.
Πηγή Εικόνας: timesofisrael.com