Ζέτα Κιοφεντζόγλου: Φοιτήτρια Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης, ΕΚΠΑ
Ο τρόπος ντυσίματος αποτελεί για τους περισσότερους από εμάς κάτι παραπάνω από μία απλή διαδικασία. Είναι τρόπος έκφρασης, εξωτερίκευσης ιδεών, συναισθημάτων καθώς και δήλωσή της θέσης μας στην κοινωνία. Είτε το ντύσιμο είναι απλό, καθημερινό και εξυπηρετεί την άνεση μας σε διάφορες δραστηριότητες είτε ένας πειραματισμός, δεν παύει να δηλώνει το γούστο και τις ιδέες που αντιπροσωπεύουμε.
Η ντουλάπα του σπιτιού μας όμως δεν είναι απαραίτητα επιλεγμένη μόνο από εμάς παρά μόνο στο τελευταίο στάδιο, της στοχευμένης διαμόρφωσης της. Επιφανειακά η διαδικασία που ακολουθείται είναι αυτή της επιλογής-αγοράς μιας απόφασης που μοιάζει δική μας, παρόλα αυτά κάτω από αυτή βρίσκονται οι αντιλήψεις και συχνά προκαταλήψεις της κοινωνίας καθώς και εμμέσως οι οικονομικές συνθήκες του κόσμου ή της χώρας στην οποία διαμένουμε μόνιμα.
Κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1990 παρατηρούμε μια έκρηξη οικονομικής ανόδου στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής μερικώς ως συνέχεια της δημιουργίας των Η/Υ και του Internet τα οποία εκτός από νέες θέσεις εργασίας, εισήγαγαν και καινούργιες δυνατότητες με την καινοτομία τους. Παρεμφερής άνοδος συμβαίνει και στην οικονομία της Κίνας η οποία μέσω οικονομικών ανασχηματισμών και μιας πληθώρας ξένων επενδύσεων, μεταμορφώνεται σε ισάξιο αντίπαλο των ΗΠΑ. Οι άνθρωποι οι οποίοι έζησαν τα νεανικά τους χρόνια την δεκαετία των 90s περιγράφουν μια συνθήκη αφθονίας (στην Ελλάδα ως συνέχεια της δεκαετίας του 1980), ατέλειωτης διασκέδασης και δημιουργίας νέων τρόπων έκφρασης μέσω της μουσικής και του ντυσίματος. Παρατηρούμε λοιπόν ένα μοτίβο οικονομικής ανάπτυξης το οποίο συνεπάγεται άφθονη διάθεση για καλή ζωή. Ο συγκερασμός αυτών οδηγεί και στην ανάγκη του καταναλωτικού κοινού να αγοράσει ρούχα που θα εξυπηρετούν την καθημερινότητα τους-τις άφθονες δηλαδή εξόδους των ημερών. Τα κοντά μπλουζάκια και φορέματα, τα ρούχα streetwear και oversized κάνουν την εμφάνιση τους και καταστρέφουν τις προηγούμενες τάσεις και ανάγκες για ρούχα που εξυπηρετούν την καθημερινότητα της εργασίας. Οι άνθρωποι λοιπόν δεν έχουν την ανάγκη να ντυθούν συντηρητικά για να συνεχίζουν να εργάζονται καθότι λόγω οικονομικής άνθησης δεν διατρέχουν τον κίνδυνο της ανεργίας. Επομένως εγκαταλείπουν τη δομημένη ραπτική που είχε ως στόχο την ανάδειξη του σώματος τους και την επιβολή μιας δυναμικής εικόνας και βρίσκουν τον εαυτό τους να αναζητά στοιχεία άνεσης και προσωπικής έκφρασης.
Σήμερα βρισκόμαστε σε μια εποχή επίμονων γεοπολιτικών συγκρούσεων, κρίσεων και πληθωρισμού. Το αποτέλεσμα; Τα ρούχα δείχνουν πιο απλά, εξυπηρετούν τους σκοπούς που δημιουργεί η καθημερινότητα και η εργασία ενώ έχουμε την τάση να μην επιλέγουμε ξεχωριστά κομμάτια αλλά να συμβαδίζουμε με την μόδα της εποχής και των υπολοίπων ανθρώπων. Το στυλ που ήταν στις πιο ανεβασμένες τάσεις του 2025 ήταν το “old money- quiet luxury”, η ανάγκη δηλαδή να δείξουμε πως η οικογένεια από την οποία προερχόμαστε βρίσκεται σε οικονομική άνεση από τα παλαιότερα χρόνια, επομένως δεν έχουμε την διάθεση να φορέσουμε κάποιο φανταχτερό logo επώνυμης μάρκας για να δηλώσουμε το παρόν στον χώρο που βρισκόμαστε κάτι το οποίο έγινε ολόκληρη τάση και μάλιστα υψηλά ανεβασμένη. Η επιλογή του συγκεκριμένου τύπου ρούχου λοιπόν, δίνει την δυνατότητα στο άτομο να έχει πρόσβαση ευκολότερα σε υψηλότερες θέσεις εργασίας λόγω των απλών, μονόχρωμων τόνων και της κομψότητας του. Και φυσικά λόγω κοινωνικών προκαταλήψεων που θέλουν τον επιτυχημένο άνθρωπο να παρουσιάζεται με έναν συγκεκριμένο ενδυματολογικό τύπο. Η κομψότητα λοιπόν γίνεται εργαλείο σύμφωνο με τα στερεότυπα, προς όφελος αυτού που ξέρει και θέλει να την χρησιμοποιεί.
Όλες αυτές οι επιλογές μεταξύ των συγκεκριμένων κοινωνικών προτύπων ή της επανάστασης μέσω των ρούχων ως συνέπεια της οικονομικής και πολιτικής κατάστασης δεν γίνεται αυτοβούλως από εμάς. Ζώντας σε μία εποχή στην οποία η παγκοσμιοποίηση έχει καταστρέψει κάθε είδος γοητείας στην ενδυματολογική διαφοροποίηση μεταξύ των λαών, οι πολυεθνικές βρίσκονται σε εποχή παχέων αγελάδων. Ορισμένοι σχεδιαστές σε οποιαδήποτε χώρα παρέχουν μια ποσότητα από προϊόντα τα οποία καλύπτουν τις ανάγκες αμέτρητων καταναλωτών παγκοσμίως, έτοιμων να ακολουθήσουν την επόμενη τάση που ορίζεται από άλλους. Ποιους; Εκείνους που πολύ έξυπνα χειρίζονται τις μεγαλύτερες πλατφόρμες για να ορίσουν τα ρούχα της επόμενης εποχής. Καθότι τα ρούχα μας δεν είναι μόνο οι επιλογές μας όπως προαναφέρθηκε αλλά είναι οι πολλές επιλογές των άλλων που συγκλίνουν με τις δικές μας λίγες. Επομένως, μπορεί να διαλέγουμε κάποιο ένδυμα από το ράφι ενός πολυκαταστήματος, πολύ πριν όμως μας έχει διαλέξει στοχευμένα ως κοινό ο εκάστοτε σχεδιαστής.
Γιατί όμως τελικά το τι ψηφίζουμε έχει σχέση με το τι θα φορέσουμε σήμερα, σε τέσσερα ή δέκα χρόνια από τώρα; Πρώτος και προφανής λόγος είναι πως η ιδεολογία μας αντικατοπτρίζεται συχνά στο πως επιλέγουμε να την εξωτερικεύσουμε καθώς και σε ποιους επαγγελματικούς χώρους στοχεύουμε να εισέλθουμε. Τα ρούχα μας λοιπόν ανοίγουν τον δρόμο στην επαγγελματική και κοινωνική ζωή της αρεσκείας μας. Δεύτερος, πως η σημερινή απόφαση πάνω από την κάλπη ορίζει την κυβέρνηση η όποια θα ακολουθήσει ορισμένες οδούς, ανάμεσα στον πόλεμο ή την ειρήνη, στην οικονομική πεπατημένη ή άνθιση. Επομένως, εκτός από τις ουσιαστικές και άμεσες επιπτώσεις που θα έχουν οι πολιτικές των εκάστοτε κυβερνήσεων, ορίζουν έμμεσα και τις επόμενες τάσεις.
Τελευταίος λόγος είναι η επιλογή των πολιτικών να ενισχύσουν την ιδεολογία και μαζοποίηση που προάγουν οι πολυεθνικές στο κοινό ή να περιορίσουν μια από τις δυσμενείς καταστάσεις της παγκοσμιοποίησης, την καταστροφή της διαφορετικής κουλτούρας των λαών. Το μονοπάτι, εν κατακλείδι μεταξύ της ντουλάπας του σπιτιού μας, της κάλπης στην οποία ψηφίζουμε και στους χώρους που παίρνονται οι πολιτικές αποφάσεις δεν είναι άσχετο ή μακρινό. Οι επιλογές που κάνουμε καθημερινά με αυτές κάθε 4 χρόνια δεν απέχουν καθώς ακολουθούν σχέση αφορμής-αποτελέσματος. Η ερώτηση που θέλω να θέσω λοιπόν είναι η εξής: τελικά διαλέγουμε τι θα φορέσουμε ή μας διαλέγει αυτό;