Πηγή Εικόνας: medium.com
Νικήτας Πλουμπίδης: Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης (ΕΚΠΑ)
Η Ευρωπαϊκή Ήπειρος, είναι μια σπουδαία περιοχή που παλαιότερα αποτελούσε το κέντρο του κόσμου. Όλες οι σπουδαίες αυτοκρατορίες από την αρχαιότητα μέχρι και την αναδιαμόρφωσή τους προέρχονται από την Ευρώπη. Ακόμη και η έννοια κράτος, βγήκε σαφώς από ευρωπαϊκό τόπο. Ωστόσο η κατάσταση έχει πλέον αλλάξει δραματικά. Το σκηνικό άλλαξε ανεπανόρθωτα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο από όπου ήταν ξεκάθαρο πως οι ευρωπαϊκές χώρες έχασαν τα ηνία του κόσμου, με τις δύο υπερδυνάμεις που αναδύθηκαν, την Αμερική και την Σοβιετική Ένωση να κυριαρχούν στο παγκόσμιο τοπίο.
Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, μετρούσαν τις πληγές και τις απώλειές τους. Από τότε όμως η παρουσία τους στο διεθνές σκηνικό μόνο καλύτερη δεν έχει γίνει. Με τη δημιουργία της ΕΕ θα περίμενε κανείς πως με την ενωμένη ισχύ όλων των χωρών και κυρίως των μεγάλων δυνάμεων (Γαλλία και Γερμανία), η Ευρώπη θα έχει μια δυναμική παρουσία και μια ισχυρή θέση σε κάθε διπλωματικό τραπέζι. Αυτό όμως είναι κάτι που δεν έχει αποδειχθεί ακόμη.
Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, όλοι αναρωτιόντουσαν ποιος θα ήταν το αντίπαλο δέος απέναντι στην Αμερική, ως η έτερη υπερδύναμη. Υπήρχε ένα κενό στην παγκόσμια πολιτική δύναμη. Αυτό το κενό καλύφθηκε αρχικά από την ανάδυση ασιατικών δυνάμεων όπως Κίνα, Ιαπωνία κ.α. Αργότερα σε αυτή τη λίστα προστέθηκε και η Ρωσία μετά από κάποια χρόνια αναδιοργάνωσης και ανάκαμψης. Αυτό που προβληματίζει είναι πως η Ευρώπη συνολικά δεν κατάφερε να εδραιώσει τη θέση της πιο αποφασίστηκα και να παρουσιάσει τον εαυτό της ως σημαντικό «παίχτη». Η τελευταία σημαντική απώλεια για την ΕΕ είναι η Αγγλία με το λεγόμενο BREXIT, τα αποτελέσματα του οποίου είναι αμφιλεγόμενα και για τις δύο πλευρές, οπότε δεν μπορούν να αξιολογηθούν απόλυτα ακόμη με την απαραίτητη ψυχραιμία.
Φτάνοντας στη σημερινή εποχή με τις εξελίξεις όσον αφορά την εξωτερική πολιτική να είναι ραγδαίες, η ΕΕ μοιάζει με έναν ανεπιθύμητο συνομιλητή που όλοι προσπαθούν να προσπεράσουν και εν τέλει να αγνοούν. Τα παραδείγματα είναι πολλά και προκαλούν απογοήτευση για την Γηραιά Ήπειρο. Ξεκινώντας από τον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας, αφορμή ήταν η προσπάθεια εισόδου της Ουκρανία στο ΝΑΤΟ και σε δεύτερο βαθμό στην ΕΕ με την Ρωσία να αντιτίθεται σε αυτό θέλοντας να διατηρήσει όσον δυνατόν περισσότερες χώρες της Ανατολής στη σφαίρα επιρροής της. Το ξέσπασμα ήταν επειδή η χώρα θα έμπαινε υπό την προστασία της Αμερικής. Πως όμως μπορεί να ειπωθεί κάτι τέτοιο αποκλείοντας την ΕΕ; Πολύ απλά γιατί η ΕΕ δεν έχει οργανωμένο στρατό ή κάτι παρόμοιο. Όσο και να θέλει να το υποστηρίζει, δεν παρέχει συνθήκες προστασίας και ασφάλειας στα κράτη μέλη. Ο υπερεθνικό οργανισμός που το παρέχει αυτό είναι το ΝΑΤΟ υπό την αιγίδα των ΗΠΑ.
Είναι φανερό πως και ο ίδιος ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, ο Ζελένσκι, για τα σοβαρά θέματα του πολέμου, πιο πολύ εξοπλισμού, μίλαγε με τον Μπίντεν και τώρα πολύ λιγότερο με τον Τραμπ. Με την ΕΕ μίλαγε κάθε φορά που ήθελε λεφτά, ώστε να έχει κάποιο διαπραγματευτικό χαρτί για όταν θα μίλαγε με τον Αμερικανό Πρόεδρο. Είναι Φανερό πως η ΕΕ έχει έλλειψη τόσο στον εξοπλιστικό τομέα όσο και στην οικονομική βοήθεια που μπορεί να παρέχει σε σύμμαχες χώρες. Αντίθετα, όλα αυτά τα καλύπτει το ΝΑΤΟ το οποίο μοιάζει να παρακάμπτει την ΕΕ και να λειτουργεί ως φωνή της Ένωσης, εξυπηρετώντας όμως τα αμερικανικά συμφέροντα. Αν κάποιος έχει αντίρρηση ή αμφιβολίες με αυτά τα λεγόμενα, είναι ευπρόσδεκτος να δει ομοιότητες μεταξύ υψηλά ιστάμενων στελεχών σε ΕΕ και ΝΑΤΟ, με πολλούς να μεταπηδούν από τον έναν οργανισμό στον άλλο.
Η υποτίμηση και η περιθωριοποίηση της ΕΕ ως σοβαρού παράγοντα της εξωτερικής πολιτικής φάνηκε περισσότερο με την άνοδο για 2η φορά του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ως ένας μη παραδοσιακός πολιτικός, και όντας υπέρμετρα επικοινωνιακός, ο «πλανητάρχης» έχει δείξει τις απόψεις του για τους ηγέτες τις Ευρώπης. Λίγους μήνες αφού εκλέχθηκε και έλαβε το χρίσμα προχώρησε σε μια αρκετά ασυνήθιστη κίνηση, να στείλει τον Αντιπρόεδρό του, Τζέι Ντι Βανς για να μιλήσει με τους ευρωπαίους εκπροσώπους. Το ασυνήθιστο δεν ήταν η επικοινωνία αλλά ο τρόπος αυτής. Αυτό που συνέβη ήταν ένα άνευ προηγουμένου «κήρυγμα» από τον νέο-αναδειχθέντα Αντιπρόεδρο Βανς να εξηγεί σε όλη την Ευρώπη τι κάνει λάθος και τι πρέπει να διορθώσει για ένα καλύτερο μέλλον. Ήταν σαν μια ανώτερη πολιτική δύναμη να κατεβαίνει από την έδρα και να παραδίδει μαθήματα στους ευρωπαίους για το πως να κυβερνούν τον τόπο τους. Προφανώς και ο Βανς δεν είναι καμία ανώτερη πολιτική δύναμη, το ύφος του όμως και ο τόνος του, έδειχναν πως ο ίδιος πιστεύει πως είναι καλύτερος και εξυπνότερος από τους Ευρωπαίους και πως δύναται να τους δίνει συμβουλές. Αυτό είναι κάτι το απαράδεκτο για τους Ευρωπαίους ηγέτες και αξιωματούχους, ενώ μικραίνει την παγκόσμια εικόνα της ΕΕ.
Αυτή η συμπεριφορά υποτίμησης και περιφρόνησης έχει και συνέχεια από την Αμερικανική πλευρά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η στάση του Προέδρου της Αμερικής, Ντόναλντ Τραμπ, όπου κατά την επίσκεψη των ευρωπαίων ηγετών στο Λευκό Οίκο τους είχε να περιμένουν στην αίθουσα αναμονής σε κάτι μικρές καρέκλες. Οι εικόνες από αυτή τη συνάντηση ταξίδευαν σε όλο τον κόσμο και προφανώς δεν απεικονίζουν την Ευρώπη σε θέση ισχύος. Αντίθετα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνονται να περιμένουν με αγωνία να μπουν στο Οβάλ Γραφείο, σαν τους μαθητές που αναμένουν έξω από το γραφείο του διευθυντή και σε λίγό θα τους φωνάξει να εισέλθουν. Αυτή εικόνα είναι σαφώς αναντίστοιχη με την επιθυμία των πολιτών της ΕΕ που θέλουν ηγέτες με πυγμή και πολιτικό εκτόπισμα, που θα μπορούν να συνομιλούν με τον Αμερικανό Πρόεδρο με σθένος και όχι σαν φοβισμένοι μαθητές που πρόκειται να τους επιπλήξουν.
Τελευταίο περιστατικό που θα μπορούσε να επισημανθεί είναι τα λόγια του Τραμπ για τον Γάλλο Πρόεδρο, Εμμανουέλ Μακρόν όπου του μίλησε άκρως προσβλητικά, επιτιθέμενος στον τρόπο διακυβέρνησης του αλλά και στην ίδια του τη προσωπικότητα, αφού έκανε υποτιμητικά σχόλια για την ευφυΐα του Γάλλου Ηγέτη. Το ερώτημα που προκύπτει είναι, πως αν ο «πλανητάρχης» δεν σέβεται το Γάλλο Πρόεδρο, τον Πρόεδρο μιας από της μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης και ίσως της πιο ισχυρής χώρας, τότε ποιον θα σεβαστεί. Ακόμα και με την Ιταλίδα πρωθυπουργό, Τζόρτζια Μελόνι, όπου έδειχναν να έχουν κάποια σημεία επαφής, αυτά φαίνεται να έχουν υποχωρήσει.
Το συμπέρασμα είναι πως με την υφήλιο σε αναβρασμό και την κατάσταση έκρυθμη πέριξ της Ευρώπης, η ΕΕ φαίνεται να είναι αρκετά αδύναμη στο τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Οι χώρες που διαπραγματεύονται φαίνεται να την παρακάμπτουν και να συνομιλούν με άλλες δυνάμεις, πιο ισχυρές, πιο καλά οργανωμένες. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να αλλάξει. Η ΕΕ φτιάχτηκε για να έχει ισχυρό ρόλο στις εξελίξεις, όχι για να τις ακολουθεί. Αν από κάπου πρέπει να έρθει αυτή η αλλαγή είναι από τους Ευρωπαίους ηγέτες. Για την ώρα έχουν παρουσιαστεί κάποια ψήγματα πυγμής από κάποιους, αλλά αυτά είναι μεμονωμένα και δεν πηγάζουν από την ίδια την ΕΕ. Το αν η κατάσταση αλλάξει μένει να φανεί εν καιρώ…