Πηγή Εικόνας: capital.gr
Ιωάννα Μάντεση: Φοιτήτρια Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών (Πανεπιστήμιο Μακεδονίας)
Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας αποτελεί ένα μεγάλο κοινωνικό σοκ. Επηρεάζει βαθύτατα την λήψη αποφάσεων των κρατών, τους πολίτες της Ουκρανίας και της Ευρώπης, τις διαπροσωπικές σχέσεις ,την κοινή γνώμη, καθώς επίσης και τις κοινωνικοοικονομικές καταστάσεις. Έχει ανατρέψει την διεθνή τάξη, επιφέροντας μαζικές παραβιάσεις κυριαρχίας και διεθνούς δικαίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει ένθερμα την κυριαρχία, την πολιτική ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, απορρίπτει κάθε μορφή παράνομης προσάρτησης ουκρανικών εδαφών και ταυτοχρόνως συνεχίζει να ασκεί πιέσεις με στόχο την επίτευξη δίκαιης και μακροχρόνιας ειρήνης σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο και βάσει των αρχών του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών (European Union, 2024).
Η Ευρωπαϊκή Ένωση συμμετέχει ενεργά στην διπλωματία κρίσεων, αναπτύσσοντας εντατικό πολυμερή διάλογο με τις χώρες των G7,το NATO και τους εταίρους τρίτων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Κίνα και της Τουρκίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνδυάζει τρεις πυλώνες δράσης: α) Επιβολή αυστηρών κυρώσεων στην Ρωσία, β) παροχή οικονομικής, ανθρωπιστικής και στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία και γ) Άσκηση διπλωματικής πίεσης για την προώθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας που δεν αντίκειται του Διεθνούς Δικαίου. Πρωταρχικός στόχος της σθεναρής στήριξης της Ουκρανίας από την ΕΕ είναι να διατηρηθεί η συμμαχική συνοχή και να ελεγχθεί η κλιμάκωση. Ταυτόχρονα, η ΕΕ αξιοποιεί όλους τους μηχανισμούς χρηματοδότησης για μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη ανάκαμψη όπως για παράδειγμα το Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία ύψους 50 δισ. ευρώ μεταξύ 2024 και 2027 (European Union, 2024). Οι πολιτικές προτάσεις περιλαμβάνουν διεθνείς ειρηνευτικές διασκέψεις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και ΟΑΣΕ, στενή συντονισμένη πίεση κατά της Μόσχας με την συνέχιση επιβολής κυρώσεων και ενεργή συμμετοχή της ΕΕ σε πρωτοβουλίες ανασυγκρότησης και εγγυήσεων ασφάλειας για την Ουκρανία.
Ο Πόλεμος στην Ουκρανία και Οι Διαπραγματευτικές Πρωτοβουλίες
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία άρχισε στις 24 Φεβρουαρίου 2022 και συνεχίζεται έως και σήμερα, έχοντας εισέλθει στο πέμπτο έτος. Η γενική ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των δύο πλευρών σε ανθρώπινο και πολεμικό υλικό ευνοούσε και εξακολουθεί να ευνοεί την ρωσική πλευρά. Κατά την έναρξη της εισβολής βάσει των δεδομένων του 2021 οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις διέθεταν τέσσερις φορές περισσότερο προσωπικό έναντι των ουκρανικών αριθμώντας 900.000 άνδρες έναντι 196.600 ανδρών του ουκρανικού στρατού και 2 εκ. εφέδρους έναντι 900.000 εφέδρων της ουκρανικής πλευράς(Κωτούλας, 2024). Από την εισβολή της Ρωσίας, εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί, περίπου 3,7 εκατομμύρια Ουκρανοί έχουν εκτοπιστεί και 6,9 εκατομμύρια έχουν φύγει ως πρόσφυγες σε γειτονικές χώρες όπως στη Πολωνία, Ουγγαρία και Μολδαβία, ενώ περίπου 12 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια. Επιπλέον, υπολογίζεται ότι πάνω από 4,3 εκατομμύρια Ουκρανοί ζήτησαν προσωρινή προστασία στα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέχρι το Νοέμβριο 2025 ,κυρίως γυναίκες και παιδιά (Eurofound, 2023).
Η Ε.Ε. ενεργοποίησε έκτακτους μηχανισμούς αλληλεγγύης, αποφάσισε προσωρινή προστασία για τους πρόσφυγες, παρείχε ανθρωπιστική βοήθεια και αμυντική στήριξη. Παράλληλα, επέβαλε πολυάριθμες κυρώσεις στη Ρωσία, επεκτείνοντας αυτές ακόμα και μετά την προσάρτηση μέρους του ουκρανικού εδάφους(European Union, 2024). Σε διεθνές επίπεδο, έχουν προταθεί διάφορες προσπάθειες ειρήνης. Οι ΗΠΑ συνέβαλαν σε κάποιες πρωτοβουλίες και εγγυήσεις, αν και μέχρι σήμερα αυτές δεν έχουν αποδώσει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σχέδιο ειρήνης των 28 σημείων που κατέθεσε η Αμερικανική κυβέρνηση του Donald Trump, το οποίο προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις της Ουκρανίας (Reuters, 2025). Επιπλέον, η Κίνα και η Τουρκία εμφανίζονται ως πιθανοί διαμεσολαβητές. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανέδειξε τον ρόλο της χώρας του στην Ειρηνευτική Σύνοδο Κορυφής στην Κωνσταντινούπολη, προτείνοντας την Άγκυρα ως αξιόπιστο μεσολαβητή μεταξύ της Μόσχας και του Κιέβου (Al Jazeera, 2024). Παράλληλα, η Κίνα παρουσίασε ένα σχέδιο ειρήνης 12 σημείων για κατάπαυση των πυρών, στο οποίο όμως επικρίθηκε ότι αποφεύγει να αντιμετωπίσει το θέμα των εδαφών που βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Ρωσίας (Gabuev, 2023). Αυτές οι διεθνείς προσπάθειες σε συνδυασμό με τις πιέσεις από τον ΟΗΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς συνθέτουν το ευρύτερο διπλωματικό περιβάλλον όπου κινείται η ΕΕ (European Union, 2024). Ως φορέας σταθερότητας, η ΕΕ καλείται να συντονίσει τη δράση της με τους εταίρους της και να διασφαλίσει ότι τυχόν διαπραγματεύσεις δεν νομιμοποιούν παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου.
Πηγή Εικόνας: edition.cnn.gr
Θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει ότι κάθε ειρήνη πρέπει να βασίζεται στο ισχύον Διεθνές Δίκαιο και να σέβεται την κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας.
Στο πλαίσιο του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, η επίθεση και η προσάρτηση είτε είναι έμμεση είτε είναι άμεση μέρους εθνικού εδάφους κρίνονται παράνομες. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αναγνωρίζει τις παράνομες διαδικασίες ή μονομερείς προσαρτήσεις ουκρανικών εδαφών από την Ρωσία. Ταυτόχρονα, υπογραμμίζει ότι το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του Ουκρανικού λαού συνδέεται με την ανεξαρτησία του κράτους και την επιλογή του να ενταχθεί στην ΕΕ, όποτε δεν μπορεί να επιβληθεί λύση διά της βίας (European Union, 2024). Η Ευρωπαϊκή Ένωση προκρίνει τις διαπραγματεύσεις με ουσιαστικό διάλογο υπό διεθνή εποπτεία (ΟΗΕ, ΝΑΤΟ, G7). Σε πρόσφατες δηλώσεις της, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula Von Der Leyen έχει τονίσει ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν ” δεν έχει αλλάξει και δεν πρόκειται να αλλάξει”, η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνει είναι η ισχυρή αποτροπή, προκειμένου να τερματιστεί ο πόλεμος (European Commission, 2025).
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση υπερασπίζεται την δικαστική λογοδοσία και στήριξη των θυμάτων. Σε επίπεδο τρίτων χωρών, η Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζει επιφυλάξεις για ειρηνευτικές προτάσεις που δεν διασφαλίζουν την πλήρη τήρηση των αρχών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σχέδιο ειρήνης της Κίνας, το οποίο περιέχει ρήτρες κατάπαυσης του πυρός, αλλά δεν διευκρινίζει το μέλλον των κατεχόμενων εδαφών, κάτι που τα κράτη-μέλη της ΕΕ θεωρούν απαράδεκτο (Euronews, 2023). Αντιθέτως, η ΕΕ συζητά κάθε πρόταση με βάση την τήρηση των δεσμεύσεων της στην Ουκρανία και εντός του πλαισίου του Διεθνούς Δικαίου.
Τέλος, η ΕΕ επισημαίνει ότι η βιωσιμότητα της ειρήνης συνδέεται άρρηκτα με την οικονομική ανασυγκρότηση και την πολιτική αποκατάσταση της Ουκρανίας, ώστε να μπορεί να συμβιώσει ειρηνικά με όλες τις γειτονικές χώρες. Συμπερασματικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει σταθερά ότι μια βιώσιμη ειρήνη στην Ουκρανία δεν μπορεί να επιτευχθεί εις βάρος της διεθνούς νομιμότητας και των δικαιωμάτων της Ουκρανίας. Η ΕΕ στηρίζει το Κίεβο υλικά και διπλωματικά με στόχο τη δίκαιη και μακροπρόθεσμη λύση. Ταυτόχρονα, η ΕΕ καλείται να συμμετάσχει ενεργά στις διαμεσολαβητικές πρωτοβουλίες, αξιοποιώντας το ρόλο της ως “σταθεροποιητικού παράγοντα” που προωθεί το διάλογο έναντι της βίας. Η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική διαδικασία δεν υπονομεύει την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας και του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης του Ουκρανικού λαού. Ως προς την πολιτική εφαρμογή, η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να ενοποιεί τις δυνάμεις της μαζί με συμμάχους όπως οι ΗΠΑ σε κοινές προσπάθειες πίεσης και αναδόμησης.
Για τη συγγραφή του άνωθεν άρθρου μελετήθηκε: Κωτούλας, Ι. Ε. (2024). Γεωπολιτική του Πολέμου κατά της Ουκρανίας. Παπαζήσης